เช็กสัญญาณ “โรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ” ความเจ็บป่วยทางใจที่ไม่ควรมองข้าม

หลายครอบครัวมักเข้าใจผิดว่า อาการเซื่องซึม เก็บตัว หรือขี้น้อยใจของผู้สูงอายุเป็นเพียงเรื่อง “ธรรมดาของวัยชรา” แต่ในความเป็นจริงแล้ว สิ่งเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนของ “โรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ” (Elderly Depression) ภัยเงียบทางจิตใจที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพกายอย่างรุนแรง และหากปล่อยไว้ไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะถดถอยของร่างกายและสมองอย่างรวดเร็ว

ในบทความนี้ ซีเอ็นเอช เนอร์สซิ่งโฮม (CNH Nursing Home) จะช่วยให้คุณแยกแยะระหว่างความเหงาตามปกติกับโรคซึมเศร้า พร้อมแนวทางการดูแลที่ถูกต้องตามหลักจิตวิทยาครับ

1. แยกให้ชัด: “แค่เหงา” หรือ “โรคซึมเศร้า”?

ความเหงา (Loneliness) อาจเกิดขึ้นชั่วคราวเมื่อลูกหลานออกไปทำงาน แต่ โรคซึมเศร้า คือความผิดปกติของสารเคมีในสมองร่วมกับปัจจัยทางจิตใจที่มีความต่อเนื่องและยาวนานกว่า 2 สัปดาห์ขึ้นไป

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบเช็ก:

1. อาการทางกายที่หาสาเหตุไม่ได้: ปวดหัว ปวดหลัง หรือแน่นหน้าอกเรื้อรัง แต่ไปหาหมอแล้วตรวจไม่พบความผิดปกติทางกายชัดเจน (ในผู้สูงอายุชาวเอเชียมักแสดงออกทางกายมากกว่าทางอารมณ์)
2. การนอนผิดปกติ: นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึกบ่อยๆ หรือในบางรายอาจนอนมากเกินไปจนไม่อยากลุกมาทำอะไร
3. เบื่ออาหารอย่างรุนแรง: น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว ผิวพรรณไม่สดใส
4. ความสนใจในสิ่งที่เคยชอบหายไป: เช่น เคยชอบรดน้ำต้นไม้หรือดูข่าว แต่ปัจจุบันกลับปล่อยวางและดูเฉยเมยกับทุกสิ่ง
5. พูดถึงความตายหรือรู้สึกไร้ค่า: มักพูดประโยคซ้ำๆ เช่น “อยู่ไปก็เป็นภาระ” หรือ “อยากหลับไปเฉยๆ ไม่ต้องตื่น”

2. ทำไมผู้สูงอายุถึงเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า?

สาเหตุของโรคนี้มักเกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน (Multifactorial):

• ปัจจัยทางชีวภาพ: การเสื่อมของเซลล์สมองและการขาดสมดุลของสารสื่อประสาท
• การสูญเสียบทบาท: การเกษียณอายุทำให้รู้สึกสูญเสียคุณค่าในตัวเอง หรือการสูญเสียเพื่อนวัยเดียวกันและคู่ชีวิต
• โรคเรื้อรัง: ความเจ็บป่วยทางกาย เช่น โรคพาร์กินสัน โรคหลอดเลือดสมอง หรือความเจ็บปวดจากข้อเสื่อม เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดความเครียดสะสม
• ผลข้างเคียงจากยา: ยาบางกลุ่มที่ใช้รักษาโรคประจำตัวอาจส่งผลต่ออารมณ์และสารเคมีในสมอง

3. หลักการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้าอย่างถูกต้อง

การดูแล “ใจ” สำคัญไม่แพ้การดูแล “กาย” นี่คือแนวทางที่ลูกหลานและผู้ดูแลควรปฏิบัติครับ:

1. รับฟังด้วยหัวใจ (Active Listening)

ไม่จำเป็นต้องรีบตัดสินหรือพยายาม “สอน” ให้ท่านคิดบวก เพียงแค่รับฟังความรู้สึกของท่านอย่างตั้งใจ ให้ท่านรู้ว่ามีคนเข้าใจและอยู่เคียงข้างเสมอ

2. ส่งเสริมกิจกรรมทางสังคม

การพาออกไปพบปะเพื่อนวัยเดียวกัน หรือทำกิจกรรมกลุ่มเล็กๆ จะช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยว และกระตุ้นการทำงานของสมอง

3. ดูแลโภชนาการและการออกกำลังกาย

อาหารที่มีโอเมก้า 3 และวิตามินบี รวมถึงการเดินรับแสงแดดอ่อนๆ ในตอนเช้า จะช่วยกระตุ้นการหลั่งสารเซโรโทนิน (Serotonin) ซึ่งเป็นสารแห่งความสุข

4. สังเกตการใช้ยาอย่างใกล้ชิด

หากพบว่าอาการซึมเศร้าเริ่มรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาจิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านผู้สูงอายุ เพื่อรับการประเมินและรักษาด้วยยาหรือบำบัดอย่างถูกวิธี