กายภาพบำบัดผู้สูงอายุ ทำอะไรบ้าง? เมื่อไหร่ที่ต้องเริ่มทำกายภาพ

กายภาพบำบัดสำหรับผู้สูงอายุคืออะไร?

กายภาพบำบัด (Physical Therapy) ในผู้สูงอายุเป็นศาสตร์การรักษาที่ใช้การเคลื่อนไหว การออกกำลังกาย และอุปกรณ์เฉพาะทางเพื่อฟื้นฟู บำรุงรักษา และส่งเสริมการทำงานของร่างกาย ซึ่งแตกต่างจากการนวดทั่วไปตรงที่มีการประเมินปัญหาและวางแผนการรักษาอย่างเป็นระบบโดยนักกายภาพบำบัดที่มีใบประกอบวิชาชีพ

สัญญาณที่บอกว่าผู้สูงอายุควรเริ่มกายภาพบำบัด

• เดินโซเซ ทรงตัวไม่ดี หรือล้มบ่อย
• ปวดข้อ ปวดหลัง หรือปวดเมื่อยเรื้อรัง
• กล้ามเนื้ออ่อนแรงหลังนอนโรงพยาบาลนาน
• เพิ่งผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกหรือข้อเข่า
• เป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) มีแขนขาอ่อนแรง
• ข้อต่อแข็งเคลื่อนไหวลำบากในผู้ป่วยพาร์กินสัน
• หายใจลำบากจากโรคปอดเรื้อรัง (COPD)

ประเภทกายภาพบำบัดที่ใช้ในผู้สูงอายุ

1. การออกกำลังกายเพิ่มพิสัยการเคลื่อนไหว (Range of Motion Exercise)

แบ่งเป็น Active ROM (ผู้ป่วยทำเอง), Active-Assisted ROM (มีผู้ช่วย) และ Passive ROM (ผู้ดูแลทำให้) ทำทุกวันเพื่อป้องกันข้อแข็งในผู้ป่วยติดเตียง

2. การออกกำลังกายเสริมสร้างกล้ามเนื้อ (Strengthening Exercise)

ใช้แรงต้านทานเพื่อเสริมกล้ามเนื้อที่อ่อนแรง เหมาะสำหรับผู้ฟื้นตัวจากโรค หรือผู้สูงอายุที่ต้องการป้องกันการล้ม โปรแกรมที่พบบ่อย เช่น ยืนขาเดียว สควอทตื้น และยกน้ำหนักเบาๆ

3. การฝึกสมดุลและป้องกันการล้ม (Balance Training)

โปรแกรม Fall Prevention เป็นหนึ่งในบริการกายภาพบำบัดที่สำคัญที่สุดในผู้สูงอายุ ประกอบด้วยการทดสอบ Timed Up and Go (TUG) และ Berg Balance Scale เพื่อประเมินความเสี่ยง จากนั้นวางแผน

4. การฝึกเดิน (Gait Training)

ฝึกลักษณะการเดิน การก้าวขึ้น-ลงบันได การใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน (Walker, ไม้เท้า) อย่างถูกต้อง และฝึกการลุกจากเก้าอี้หรือเตียงอย่างปลอดภัย

5. กายภาพบำบัดทรวงอก (Chest Physiotherapy)

สำคัญมากในผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ที่มีปัญหาปอด ประกอบด้วยการเคาะหน้าอก (Percussion) การสอนไอออกอย่างมีประสิทธิภาพ (Huffing/Coughing) และการฝึกหายใจ (Diaphragmatic Breathing)