ทำไมเบาหวานในผู้สูงอายุถึงต้องดูแลแตกต่างพิเศษ?
ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานมีความซับซ้อนมากกว่าคนทั่วไป เพราะนอกจากการควบคุมน้ำตาลแล้ว ยังต้องคำนึงถึง
- ความเสี่ยง น้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia) ซึ่งอันตรายกว่าในคนหนุ่มสาวมาก เพราะอาจทำให้ล้ม หัวใจวาย หรือสมองเสียหายได้
- โรคและยาหลายชนิดที่ผู้สูงอายุมักใช้อยู่ส่งผลต่อการควบคุมน้ำตาล
- ความสามารถในการรับรู้อาการน้ำตาลต่ำลดลงตามอายุ
เป้าหมายน้ำตาลที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุ
| กลุ่ม | HbA1c เป้าหมาย | น้ำตาลก่อนอาหาร |
|---|---|---|
| สุขภาพดี ไม่มีโรคร่วมซับซ้อน | 7.0–7.5% | 80–130 mg/dL |
| มีโรคร่วมปานกลาง | 7.5–8.0% | 90–150 mg/dL |
| สุขภาพไม่ดี มีโรคร่วมหลายอย่าง | 8.0–8.5% | 100–180 mg/dL |
ในผู้สูงอายุ การควบคุมน้ำตาลเข้มข้นเกินไป (HbA1c ต่ำกว่า 7%) อาจเพิ่มความเสี่ยงน้ำตาลต่ำและเป็นอันตรายมากกว่าการควบคุมปานกลาง
โภชนาการสำหรับผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวาน
หลักการ Plate Method ง่ายๆ สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน
- ครึ่งจาน – ผักไม่มีแป้ง เช่น ผักบุ้ง กะหล่ำปลี แตงกวา มะเขือเทศ
- หนึ่งในสี่จาน – โปรตีน เช่น ปลา เนื้อไก่ ไข่ ถั่ว
- หนึ่งในสี่จาน – คาร์โบไฮเดรตซับซ้อน เช่น ข้าวกล้อง มันเทศ ขนมปังโฮลวีท
อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง
- น้ำหวาน น้ำอัดลม น้ำผลไม้แบบสำเร็จรูป
- ข้าวขาว ขนมปังขาว อาหารแป้งขัดสี
- ของหวานไทย เช่น ทองหยิบ ฝอยทอง
- อาหารไขมันสูงที่เสี่ยงต่อโรคหัวใจร่วม
Glycemic Index (GI) กับการเลือกอาหาร
ให้เลือกอาหาร GI ต่ำ (ต่ำกว่า 55) ซึ่งย่อยช้าและทำให้น้ำตาลขึ้นช้ากว่า เช่น ข้าวกล้อง แทนข้าวขาว มันเทศแทนมันฝรั่ง และนมถั่วเหลืองไม่หวานแทนนมหวาน
การดูแลเท้าผู้ป่วยเบาหวานอย่างถูกต้อง
แผลที่เท้าของผู้ป่วยเบาหวานหายช้ามาก เพราะหลอดเลือดและเส้นประสาทเสียหาย ถ้าดูแลไม่ดีอาจถึงขั้นต้องตัดเท้าได้ ขั้นตอนดูแลเท้าทุกวัน
ขั้นที่ 1: ล้างเท้าด้วยน้ำอุ่น (ไม่ร้อน – เพราะเท้าชาอาจไม่รู้สึก) ทุกวัน ใช้สบู่อ่อนๆ
ขั้นที่ 2: เช็ดให้แห้งสนิท โดยเฉพาะซอกนิ้ว เพราะความชื้นทำให้เชื้อราเติบโต
ขั้นที่ 3: ทาโลชั่นหรือครีมที่ฝ่าเท้าและส้นเท้า แต่ไม่ทาระหว่างซอกนิ้ว
ขั้นที่ 4: ตรวจดูเท้าทุกซอกทุกมุม (ใช้กระจกหรือให้ผู้ดูแลช่วย) หากพบแผล รอยแดง บวม ให้แจ้งแพทย์ทันที
ขั้นที่ 5: ใส่ถุงเท้าที่ระบายอากาศดี และรองเท้าที่พอดีไม่คับ ห้ามเดินเท้าเปล่าในบ้าน
ภาวะน้ำตาลต่ำฉุกเฉิน: สัญญาณและการปฐมพยาบาล
สัญญาณน้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia)
- ใจสั่น มือสั่น เหงื่อออก
- ซีด หน้ามืด วิงเวียน
- หิวมาก อ่อนเพลียทันที
- สับสน พูดไม่ชัด
- ในระยะรุนแรง: หมดสติ ชัก
ขั้นตอนปฐมพยาบาลน้ำตาลต่ำ (15-15 Rule)
ขั้นที่ 1: ตรวจน้ำตาล ถ้าต่ำกว่า 70 mg/dL (หรือมีอาการ) ให้น้ำตาลเร็ว 15 กรัม เช่น น้ำหวาน 150 มล. หรือน้ำตาล 3 ก้อน หรือลูกอม 5 เม็ด
ขั้นที่ 2: รอ 15 นาที แล้วตรวจน้ำตาลซ้ำ ถ้ายังต่ำอยู่ ให้ซ้ำอีกครั้ง
ขั้นที่ 3: เมื่อน้ำตาลกลับมาปกติ ให้กินอาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตเพิ่มเพื่อรักษาระดับ
⚠️ ถ้าผู้ป่วยหมดสติ ห้ามป้อนอาหารหรือน้ำ โทร 1669 ทันที
